กองทุน ววน. สานพลังภาคีเครือข่ายทุกภาคส่วน เร่งแผนงานท้าทายขับเคลื่อนการอนุรักษ์ “โลมาอิรวดี” ที่ใกล้สูญพันธุ์ ฟื้นฟูระบบนิเวศของลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา ควบคู่กับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยอนุมัติงบวิจัยรวม 89.3 ล้านบาท เพื่อแก้ปัญหาและตอบสนองภาวะวิกฤตเร่งด่วนของประเทศ
ศ.ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) เป็นประธานใน พิธีเปิดงานปฐมนิเทศแผนงานขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีในพื้นที่ทะเลสาบสงขลา ซึ่ง กองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (ววน.) โดย สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) จัดขึ้น ณ โรงแรมลากูน่า แกรนด์ โฮเทล แอนด์ สปา สงขลา เมื่อเร็วๆ นี้
พร้อมกันนี้ได้แถลงข่าวร่วมกับ เสาวนีย์ มุ่งสุจริตการ รองผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) ผู้แทนกรมประมง กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง และธนาคารโลก เพื่อสร้างการรับรู้และความเข้าใจร่วมกันเกี่ยวกับสถานการณ์ ปัญหา และทิศทางการขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีในลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลาในมิติเชิงระบบตลอดจนเป็นเวทีเสริมสร้างเครือข่ายความร่วมมือและการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วน ทั้งหน่วยงานนโยบาย หน่วยงานภาครัฐ นักวิจัย ภาคประชาชน และชุมชนในพื้นที่ เพื่อร่วมกันขับเคลื่อนมาตรการอนุรักษ์ควบคู่ไปกับการพัฒนาเศรษฐกิจชุมชนและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
ศ.ดร.สมปอง คล้ายหนองสรวง ผู้อำนวยการ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) กล่าวว่า การปฐมนิเทศครั้งนี้ถือเป็นจุดเริ่มต้นของความร่วมมือสำคัญในการขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดี ซึ่งถือเป็นหนึ่งในสัตว์ทะเลหายาก และเป็นดัชนีชี้วัดความสมบูรณ์ของระบบนิเวศในพื้นที่ ปัจจุบันอยู่ในสถานะ “ใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง” โดยข้อมูล ณ เดือนกุมภาพันธ์ 2568 จำนวนประชากรเหลือไม่ถึง 14 ตัวเท่านั้น คณะรัฐมนตรีจึงมีมติเห็นชอบกรอบค่าใช้จ่ายสำหรับแผนอนุรักษ์โลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลา (พ.ศ. 2567-2571) วงเงิน 402.818 ล้านบาท เมื่อวันที่ 18 กุมภาพันธ์ 2568 โดยให้ใช้จ่ายจากเงินช่วยเหลือจากต่างประเทศ และกองทุน ววน. เป็นลำดับแรก สกสว. จึงสนับสนุนงบประมาณวิจัยเพื่ออนุรักษ์โลมาอิรวดีและฟื้นฟูระบบนิเวศของลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา พร้อมกับการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนโดยรอบ
“งานวิจัยต้องสามารถเชื่อมโยงไปสู่การกำหนดนโยบายสาธารณะ การบริหารจัดการทรัพยากรในพื้นที่ การสร้างทางเลือกทางเศรษฐกิจที่ยั่งยืนให้กับชุมชน และการสร้างสมดุลระหว่างการอนุรักษ์กับการพัฒนา หากสามารถนำพลังของ ววน. มาผสานกับภูมิปัญญาท้องถิ่นและพลังความร่วมมือของชุมชนได้อย่างแท้จริง เชื่อมั่นว่าทะเลสาบสงขลาจะเป็นต้นแบบของการบริหารจัดการระบบนิเวศที่ยั่งยืนของประเทศได้ และเป็นตัวอย่างของการใช้ความรู้เพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมในระดับพื้นที่ได้อย่างเป็นรูปธรรม และที่สำคัญคือ การรักษาสมดุลของระบบนิเวศ ความมั่นคงของทรัพยากรธรรมชาติ และอนาคตของชุมชนลุ่มน้ำทะเลสาบสงขลา” ศาสตราจารย์ ดร.สมปอง กล่าว
ทั้งนี้ แผนอนุรักษ์โลมาอิรวดีฯ ประกอบด้วย 6 แผนงาน 15 โครงการ 36 กิจกรรม เช่น การลดภัยคุกคามต่อโลมาอิรวดีและแหล่งที่อยู่อาศัย การจัดทำแนวเขตพื้นที่คุ้มครองโลมาอิรวดีที่ชัดเจน การประกาศเขตพื้นที่ห้ามทำการประมงด้วยเครื่องมือประมงที่เป็นอันตราย การฟื้นฟูความสมบูรณ์ของทะเลสาบสงขลาและการเพิ่มปริมาณสัตว์น้ำ การจัดสร้างแหล่งอาศัยสัตว์น้ำชายฝั่งบริเวณที่รับผิดชอบของชุมชน ประมงท้องถิ่น การศึกษาวิจัยนิเวศวิทยาและชีววิทยาของโลมาอิรวดีในทะเลสาบสงขลา การสำรวจการแพร่กระจายและจำนวนประชากรโลมาอิรวดีในทะเลสาบสงขลา การศึกษาวิจัยเพื่อแก้ไขปัญหาภาพแวดล้อมในทะเลสาบสงขลา
“กองทุน ววน. ได้สนับสนุนงบประมาณวิจัยรวม 89.3 ล้านบาท ภายใต้แผนงานแก้ปัญหาและตอบสนองภาวะวิกฤติเร่งด่วนของประเทศ ผ่าน วช. เพื่อศึกษาแนวทางการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรโลมาอิรวดีและระบบนิเวศทะเลสาบสงขลาอย่างยั่งยืน ผสานกับการบริหารจัดการด้านเศรษฐกิจและสังคมของชุมชนโดยรอบให้สอดคล้องและเกื้อหนุนต่อการคุ้มครองทรัพยากร โดยตั้งเป้าจะดำเนินการต่อเนื่องอย่างน้อย 3 ปี” ผู้อำนวยการ สกสว. กล่าว
สำหรับแผนงานดังกล่าวดำเนินการควบคู่กับกิจกรรมต่าง ๆ ภายใต้การสนับสนุนเงินให้เปล่าจากกองทุน PROBLUE ของธนาคารโลก รวมทั้งสิ้น 4 ล้านดอลลาร์สหรัฐ หรือประมาณ 132.36 ล้านบาท เพื่อส่งเสริมการอนุรักษ์และยับยั้งการลดลงของประชากรโลมาอิรวดี พร้อมทั้งสนับสนุนการเสริมสร้างแหล่งอาศัยสัตว์น้ำเพื่อคืนความสมบูรณ์ให้กับทะเลสาบสงขลา ซึ่งจะสร้างความมั่นคงทางอาหารและรายได้ให้แก่ชุมชนประมงในพื้นที่อย่างเป็นรูปธรรม
ขณะเดียวกันนี้ สกสว. ได้แต่งตั้งคณะทำงานขับเคลื่อนการอนุรักษ์โลมาอิรวดีทะเลสาบสงขลา เพื่อกำหนดทิศทางและบริหารจัดการแผนอนุรักษ์ผ่านกองทุน ววน. และติดตามประเมินผลการดำเนินงานวิจัยให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุด