ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) จับมือ มูลนิธิเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทย สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดภูเก็ต และองค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ต ขยายผลนวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไตสู่การใช้ประโยชน์ ผ่านโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล/โรงพยาบาลในสังกัด 21 แห่ง ศูนย์การแพทย์ 4 แห่ง และโรงพยาบาล 4 แห่ง หวังคัดกรองประชาชนในพื้นที่ได้ทันท่วงที รับแนวคิดการดูแลเชิงป้องกัน (Preventive Care) เพื่อดูแลสุขภาวะของประชากรไทยอย่างยั่งยืน ณ องค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ต
นาโนเทคพัฒนาชุดตรวจคัดกรองไต มาตรฐาน ISO 13485 พร้อมถ่ายทอดเทคโนโลยีให้ 3บริษัทเอกชน ขยายผลในเชิงพาณิชย์
ดร.เดือนเพ็ญ จาปรุง นักวิจัยอาวุโส ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) และผู้อำนวยการขับเคลื่อนแผนงานนวัตกรรมชุดตรวจรวดเร็ว สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) กล่าวถึงที่มาของนวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองไตว่า นับตั้งแต่ COVID-19 เกิดการขาดแคลนชุดตรวจโรค COVID-19 อีกทั้งยังมีราคาสูง ศูนย์นาโนเทคจึงพัฒนาชุดตรวจโรค COVID-19 ที่ได้มาตรฐาน ISO 13485 จากนั้นได้พัฒนาชุดตรวจคัดกรองไตที่ผ่านมาตรฐาน ISO 13485 และมาตรฐานจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) อีกทั้งยังขึ้นบัญชีนวัตกรรมไทยด้วย โดยถ่ายทอดเทคโนโลยีให้บริษัทเอกชนไทย 3 แห่ง เพื่อขยายผลในเชิงพาณิชย์
นำร่องนำชุดตรวจคัดกรองไตคัดกรองผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยงที่ขอนแก่น
ที่ผ่านมานาโนเทคได้ลงนามความร่วมมือกับรพ.สต.218 แห่ง สนับสนุนขอนแก่นโมเดล เพื่อนำร่องกับหน่วยงานพันธมิตรที่ขอนแก่น นำชุดตรวจคัดกรองไตไปคัดกรองผู้ป่วยกลุ่มเสี่ยง ในปี 2568 ศูนย์นาโนเทคได้จับมือกับสภาเภสัชนำร่องชุดตรวจคัดกรองไตในร้านขายยาคุณภาพที่ลงทะเบียนกับสปสช. โดยตั้งเป้านำร่องคัดกรองในพื้นที่สปสช.เขต 7 จังหวัดขอนแก่นก่อน
ผลจากการดำเนินงานในขอนแก่น ทำให้เห็นศักยภาพในการเพิ่มโอกาสตรวจพบความเสี่ยงตั้งแต่เริ่มต้นขยายผลการนำนวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไต เพื่อส่งเสริมการบริหารจัดการสุขภาพในพื้นที่จังหวัดภูเก็ต” โดยบูรณาการการทำงานร่วมกันเพื่อส่งเสริมและขยายผลการนำนวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไต ที่ต่อยอดงานวิจัย ‘AL-Strip’ โดย ดร.สาธิตา ตปนียากร เพื่อสนับสนุนระบบบริการสุขภาพและส่งเสริมให้ประชาชนสามารถตรวจคัดกรองโรคไตได้ด้วยตนเอง เนื่องจากโรคไตในระยะเริ่มต้นไม่แสดงอาการ
ขยายผลนวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไตในพื้นที่จังหวัดภูเก็ต
ดร.เดือนเพ็ญ กล่าวว่า จังหวัดภูเก็ตเป็นจังหวัดท่องเที่ยวสำคัญของประเทศ มีประชากรแฝงและแรงงานจำนวนมาก รวมถึงกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุอย่างรวดเร็ว ซึ่งเป็นกลุ่มเสี่ยงของโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง รวมทั้งโรคไต ซึ่งเป็นโรคแทรกซ้อนสำคัญของโรคเบาหวาน และความดันโลหิตสูง จึงได้ขยายผลนำนวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไต มาส่งเสริมการบริหารจัดการสุขภาพในพื้นที่จังหวัดภูเก็ต ผ่านการทำงานร่วมกันของ 4 หน่วยงานหลัก ได้แก่ นาโนเทค สวทช. สนับสนุนองค์ความรู้และเทคโนโลยี, อบจ.ภูเก็ต ที่กำกับดูแล รพ.สต. ในพื้นที่จะส่งเสริมและสนับสนุนการนำนวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองไปใช้ใน รพ.สต. และหน่วยบริการในสังกัด เพื่อให้ประชาชนเข้าถึงบริการคัดกรองอย่างทั่วถึง ร่วมกับ สสจ. ภูเก็ตที่สนับสนุนด้านวิชาการและระบบบริการสาธารณสุขโดยรวม และสมาคมเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทย ในการสนับสนุนชุดตรวจคัดกรองโรคไต 3,500 ชุด เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการดำเนินงานตรวจคัดกรองฯ สำหรับประชาชนในพื้นที่จังหวัดภูเก็ต
“ความร่วมมือในครั้งนี้ จะเกิดประโยชน์ และร่วมกันสร้างจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลงเชิงระบบ ที่ทำให้ประชาชนโดยเฉพาะกลุ่มเสี่ยงเข้าถึงการตรวจคัดกรองโรคไตเป็นประจำทุกปีอย่างเท่าเทียม และหากมีการสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากหน่วยงานด้านสาธารณสุข และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีบทบาทในการกำหนดนโยบาย จะสามารถขยายผลให้ประชาชนสามารถเข้าถึงการคัดกรองโรคไตในระยะเริ่มต้นด้วยตนเองได้อย่างทั่วถึง เพื่อสนับสนุนระบบบริการสุขภาพ พัฒนาคุณภาพชีวิต และส่งผลกระทบเชิงบวกต่อสังคมและเศรษฐกิจของประเทศต่อไป” ดร. เดือนเพ็ญ กล่าว
ตั้งเป้ากระจายการใช้งานชุดตรวจคัดกรองโรคไตในไทยให้แพร่หลายในวงกว้างหลักแสนคน
ปัจจุบันการตรวจไตจะต้องตรวจหลากหลายแบบ Full Option ทั้งเลือด ปัสสาวะ และเช็คว่าผู้ป่วยอยู่ในระยะไหน ซึ่งอาจมีอัลตราซาวนด์ร่วมด้วย ทำให้เสียค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง หากมีการคัดกรองเบื้องต้นที่สะดวกรวดเร็ว เพื่อตรวจเช็คความเสี่ยง เช่น เบาหวาน และอาการอื่นด้วย แล้วถึงตรวจด้วยวิธีมาตรฐานใหญ่ๆ ว่าเป็นระยะไหน จะช่วยลดจำนวนวิธีการตรวจด้วยมาตรฐานและชะลอภาวะไตเสื่อมได้ ทำให้ทุกคนไม่จำเป็นต้องเข้ารับการตรวจแบบ Full Option ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายลงมาก
นอกจาก นวัตกรรมชุดตรวจคัดกรองโรคไตจะช่วยคัดกรองแล้ว ยังเป็นเครื่องมือสร้างความตระหนักให้ผู้ที่ได้รับการคัดกรองหันมาใส่ใจสุขภาพ และปรับพฤติกรรมตนเองควบคู่กัน ปัจจุบันมีการนำชุดตรวจคัดกรองไตไปใช้แล้วราว 50,000 คน ผ่านการจำหน่ายช่องทางออนไลน์ของร้านยา โดยนาโนเทคตั้งเป้ากระจายการใช้งานชุดตรวจคัดกรองโรคไตในประเทศไทยให้แพร่หลายในวงกว้างหลักแสนคนจนถึงหลักล้านคน หากมีผู้ประกอบการรายอื่นสนใจ นาโนเทคยินดีและพร้อมถ่ายทอดเทคโนโลยีเชิงพาณิชย์
ทั้งนี้นาโนเทคมีแผนงานที่จะทำงานร่วมกับ สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) ในอนาคต โดยเน้นสร้างความตระหนักเป็นหลัก ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมคัดกรองสม่ำเสมอ ขณะนี้อยู่ในช่วงหารือรูปแบบ
สำหรับความร่วมมือกับสมาคมเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทย เริ่มต้นจากการที่นาโนเทคได้จัดเสวนาที่สวทช. และได้เชิญนายกสมาคมเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทย มาให้ความรู้กับผู้ร่วมเสวนา หลังจากนั้นเราทำงานร่วมกัน เพราะการลงพื้นที่ถ้ามีภาคเอกชนจะเกิดการ Connect ได้ดียิ่งขึ้น ซึ่งได้มีการหารือร่วมกันว่าจากนี้จะลงพื้นที่ที่จังหวัดอยุธยาเป็นจังหวัดต่อไป
สมาคมเพื่อนโรคไตฯ ชูภูเก็ตเป็นพื้นที่ต้นแบบ มอบชุดตรวจคัดกรองโรคไต 3,500 ชุด
ธนพลธ์ ดอกแก้ว นายกสมาคมเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทย กล่าวว่า สถานการณ์คนไทยที่ป่วยด้วยโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) ในปัจจุบันมีจำนวนสูงมาก คาดว่ามีผู้ป่วยรวมทุกกลุ่มโรคประมาณ 20–30 ล้านคน ขณะที่ประเทศไทยมีแพทย์ผู้เชี่ยวชาญโรคไตไม่เกิน 1,300 รายและพยาบาลผู้เชี่ยวชาญ 3,800 คนทั่วประเทศ โดยโรค NCDs ถือเป็นสาเหตุหลักของการเสียชีวิตของคนไทย ในแต่ละปีมีผู้เสียชีวิตราว 400,000 คน หรือเฉลี่ยมากกว่า 1,000 คนต่อวัน นอกจากนี้ โรค NCDs ยังสามารถพัฒนาไปสู่โรคแทรกซ้อนอื่น ๆ โดยเฉพาะโรคไตวายเรื้อรัง ปัจจุบันไทยมีผู้ป่วยโรคไตวายเรื้อรังมากกว่า 8 ล้านคน และมีผู้ป่วยที่เข้าสู่การบำบัดทดแทนไตราว 150,000 ราย ซึ่งใช้งบประมาณด้านการรักษาพยาบาลจากทั้ง 3 กองทุนหลักของประเทศรวมกันประมาณ 19,000 ล้านบาทต่อปี ส่งผลกระทบต่อระบบงบประมาณด้านสาธารณสุขของประเทศอย่างต่อเนื่อง
“สมาคมเพื่อนโรคไตแห่งประเทศไทยตระหนักถึงความสำคัญของการป้องกันโรคไตตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เนื่องจากโรคไตไม่ได้ส่งผลกระทบเฉพาะต่อสุขภาพร่างกาย แต่ยังส่งผลต่อคุณภาพชีวิต ครอบครัว การงาน รายได้ และภาระงบประมาณของประเทศในระยะยาว จึงได้ขอความร่วมมือจากองค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ต และสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดภูเก็ต ให้เป็นพื้นที่ต้นแบบในการรับมอบชุดตรวจคัดกรองโรคไต 3,500 ชุด โดยจะดำเนินการจัดส่งชุดตรวจไปยังโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล/โรงพยาบาลในสังกัด 21 แห่ง ศูนย์การแพทย์ 4 แห่ง และโรงพยาบาล 4 แห่ง เพื่อให้สามารถนำไปใช้คัดกรองประชาชนในพื้นที่ได้ทันที
นายแพทย์ดุษฎี คงตระกูลทรัพย์ นายแพทย์สาธารณสุขจังหวัดภูเก็ต กล่าวว่า โรคไตเรื้อรัง ถือเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทยในจังหวัดภูเก็ต ปี 2568 พบผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง 4,076 ราย เมื่อจำแนกตามระยะ (Stage) พบว่า ผู้ป่วย Stage 1 จำนวน 490 ราย Stage 2 จำนวน 958 ราย Stage 3 จำนวน 1,895 ราย Stage 4 จำนวน 431 ราย และ Stage 5 จำนวน 302 ราย จากข้อมูลทางการแพทย์พบว่า จำนวนผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังมีแนวโน้มเพิ่มขึ้น ในโครงการ “คนไทย 7.2 ล้านคน รู้ค่าความเสี่ยงโรคไต” จังหวัดภูเก็ตคัดกรองได้ 45.26 % คิดเป็น 23,227 คนจากเป้าหมาย 51,317 คน โดยได้ให้ความสำคัญกับการพัฒนาระบบบริการสุขภาพ และให้ความรู้แก่ประชาชนในเรื่องการดูแลสุขภาพไตอย่างถูกต้อง เราได้ส่งเสริมให้หน่วยงานสาธารณสุข โรงพยาบาลชุมชน และอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) เข้ามามีบทบาทสำคัญในการเผยแพร่ความรู้ รวมถึงเตรียมความพร้อมในด้านการรักษา
“แม้ว่าจะมีการจัดระบบบริการรักษาไว้รองรับอย่างเพียงพอ ทั้งการเตรียมพร้อมด้านบุคลากรและเทคโนโลยีทางการแพทย์ การให้บริการ CKD Clinic ซึ่งมีครอบคลุมเกือบทุกโรงพยาบาล การให้บริการ APD (ล้างไตช่องท้องด้วยเครื่องอัตโนมัติ) CAPD (ล้างไตทางช่องท้องแบบต่อเนื่อง) รวมถึงการฟอกเลือดด้วยเครื่องไตเทียม (HD) แต่เราเชื่อว่า การป้องกัน ย่อมดีกว่าการรักษา นวัตกรรมชุดตรวจโรคไตนี้ สามารถคัดกรอง ค้นหากลุ่มเสี่ยงโรคไต และทำให้ผู้ป่วยเข้าสู่กระบวนการรักษาได้ตั้งแต่ระยะแรก ซึ่งตอบโจทย์ทางการแพทย์ได้ ในขณะเดียวกัน การป้องกันโรคไตเรื้อรังก็สามารถทำได้ เพียงปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการใช้ชีวิต หันมาใส่ใจสุขภาพ เลือกรับประทานอาหารที่มีประโยชน์ ดื่มน้ำให้เพียงพอ และตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอ” นายแพทย์ดุษฎี กล่าว
อบจ.ภูเก็ต พร้อมนำชุดตรวจคัดกรองไตให้บริการคนภูเก็ต ผ่านรพ.สต.ในสังกัดทั้งหมด 21 แห่ง
นายแพทย์บัญชา ค้าของ ผู้เชี่ยวชาญพิเศษด้านการสาธารณสุข องค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ต กล่าวว่าองค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ตเป็นหน่วยงานท้องถิ่นมีหน้าที่บริหารจัดการบริการสาธารณะ ที่เป็นปัญหาและความต้องการของประชาชนในจังหวัดภูเก็ตอย่างเท่าเทียมและทั่วถึง โดยเฉพาะอย่างยิ่งหลังจากการรับถ่ายโอน รพ.สต.ทั้งจังหวัด 21 แห่งมาแล้วนั้น ทำให้สมรรถนะการดูแลประชาชนด้านสุขภาพสามารถทำได้อย่างเข้มแข็ง และกระจายการดูแลได้อย่างทั่วถึงมากขึ้น หลังการรับมอบชุดตรวจคัดกรองไตในครั้งนี้จะดำเนินการจัดบริการคัดกรองผ่านสถานบริการ รพ.สต.ในสังกัดทั้งหมด 21 แห่ง โดยมีเจ้าหน้าที่ของ รพ.สต. เป็นกำลังสำคัญ
“เราจะเชิญชวนพี่น้องประชาชนอายุตั้งแต่ อายุ 35 ปีเป็นต้นไป เข้ารับบริการตรวจคัดกรองภาวะไตเสื่อม โดยใช้ชุดตรวจจากปัสสาวะ ซึ่งใช้ง่าย สะดวก รวดเร็ว ไม่มีค่าใช้จ่าย ทั้งนี้ ประชาชนชาวภูเก็ตสามารถขอรับบริการตรวจคัดกรองนี้ได้ทุก รพ.สต. ใกล้บ้าน ตั้งแต่วันที่ 22 มกราคม 2569 เป็นต้นไป จนกว่าชุดตรวจจะหมด ” นายแพทย์บัญชา กล่าว
สำหรับกิจกรรมบูรณาการความร่วมมือทุกภาคส่วนนี้ ตอบโจทย์ภารกิจขององค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ตในการให้ความสำคัญกับการดูแลประชาชน โดยเปิดกว้างให้กับเทคโนโลยีใหม่ๆ ที่มีคุณภาพและประสิทธิภาพผ่านการประสานความร่วมมือจากหน่วยงานวิชาการวิจัยที่เชี่ยวชาญ องค์การบริหารส่วนจังหวัดภูเก็ตจะนำความใส่ใจผ่านอุปกรณ์และเครื่องมือทางเทคโนโลยี ไปให้ถึงประชาชนอย่างทั่วถึง เพื่อให้เกิดประโยชน์ต่อประชาชนอย่างสูงสุด